TÂM LÝ BỆNH NHÂN TRƯỚC – TRONG – SAU GÂY MÊ ĐỂ MỔ

Ngày đăng: 07-06-2019 13:58:19

Khi nghe tin phải mổ (phẫu thuật), người bệnh luôn luôn có nhiều nỗi lo trước, trong và sau mổ. Chúng ta là các nhân viên y tế cần:

  1. Nắm bắt tâm tư người bệnh trước áp lực gây mê để mổ nhằm làm giảm thiểu tối đa sự lo lắng;
  2. Giải tỏa áp lực tâm lý lo lắng

Công tác này góp phần đảm bảo an toàn người bệnh, đồng thời nâng cao chất lượng phục vụ người bệnh của Khoa Phẫu thuật - Gây mê hồi sức cũng như của Bệnh viện Đa khoa tỉnh Sóc Trăng.

Qua khảo sát nhanh một số bệnh nhân được mổ chương trình tại các khoa Ngoại tổng hợp, Ngoại chấn thương, Ung bướu và bệnh nhân chờ mổ phòng tiền phẫu của Khoa Phẫu thuật - Gây mê hồi sức. Tâm lý trước mổ đa phần bệnh nhân có chung các vấn đề:

Gây mê nhằm mục đích giúp bệnh nhân không đau, không lo lắng, nằm yên và đặc biệt là để bảo đảm an toàn cho bệnh nhân trong suốt quá trình phẫu thuật [4].

Vì sao phẫu thuật phải gây mê cho bệnh nhân?

Sợ hãi là tâm lý diễn ra ở hầu hết các bệnh nhân trước khi tiến hành phẫu thuật, điều này có thể ảnh hưởng đến kết quả của cuộc phẫu thuật hơn thế nữa tâm lý sợ hãi có thể làm cho bệnh của bệnh nhân diễn biến xấu hơn và có thể gây thất bại trong phẫu thuật. Vì vậy gây mê sẽ giúp bệnh nhân ngủ sâu, nằm yên, không lo lắng, không đau và đặc biệt là để bảo đảm an toàn cho bệnh nhân trong suốt quá trình phẫu thuật. Có thể nói, phẫu thuật và gây mê là hai công tác luôn song hành cùng nhau và gây mê thì luôn đi kèm với hồi sức, đây là sợi xích liên hoàn của khoa phẫu thuật.

Gây mê có ảnh hưởng đến tính mạng không?  

Đảm bảo an toàn cho bệnh nhân khi mổ là mục tiêu và nhiệm vụ lớn nhất của công tác gây mê hồi sức (GMHS). Tiến bộ khoa học trong Y học là bước tiến lớn giúp cho công tác gây mê được thực hiện rộng rãi, không những gây mê cho những ca phẫu thuật quan trọng như gây mê trong phẫu thuật thực quản, gây mê mổ tim,... mà còn cho cả những bệnh thông thường như khi nhổ răng đã được nha sĩ Horace Well thực hiện, giảm đau trong sản khoa đã được Bác sĩ James Y Simpson thực hiện cho nữ hoàng Victoria năm 1974 [2],… tất cả việc làm trên đều nhằm mục đích chính mang đến cảm giác dễ chịu và rất an toàn cho bệnh nhân.

Tại Việt Nam chưa có công trình nào nguyên cứu về tỷ lệ tai biến trong và sau gây mê. Tại Pháp, theo tài liệu công bố ngày 8 tháng 07 năm 2008, tỷ lệ tử vong liên quan đến gây mê là 1/140.000 trường hợp với cỡ mẫu nghiên cứu là 10.000 trường hợp [3].

Bệnh nhân sẽ được chuẩn bị như thế nào trước khi gây mê?        

Bệnh nhân sẽ được Bác sĩ chỉ định thực hiện một số xét nghiệm nhằm mục đích kiểm tra chức năng quan trọng của cơ thể trước khi tiến hành phẫu thuật. Tùy vào giới tính, độ tuổi, tình trạng bệnh mà mỗi bệnh nhân sẽ thực hiện một số xét nghiệm khác nhau, tấc cả các xét nghiệm được Bác sĩ chỉ định đều nằm mục đích tầm soát và chắc chắn rằng cơ thể bệnh nhân đủ điều kiện và các tiêu chuẩn để cuộc phẫu thuật có thể diễn ra an toàn hoặc cũng có thể các xét ngiệm đó giúp Bác sĩ tiên đoán được các nguy cơ có thể xảy ra trong và sau phẫu thuật.

Quan điểm cho rằng cần ăn lấy sức trước khi mổ, điều này là hoàn toàn sai, lúc đó thức ăn trào ngược lên sẽ làm tắc đường thở lập tức gây nguy hiểm cho bệnh nhân. Vì khi gây mê bệnh dù bệnh nặng hay nhẹ, bệnh nhân ở độ tuổi nào đi nữa thì trước khi tiến hành phẫu thuật (không thuộc dạng cấp cứu) bệnh nhân cần nhịn ăn trước mổ 6 tiếng và nhịn uống 3 tiếng trước gây mê.

Gây mê có làm mất trí nhớ hay ảnh hưởng đến trí nhớ không?              

Tình trạng mất trí nhớ sau khi mổ được ghi nhận và nghiên cứu từ 20 năm trước và những ca mất trí nhớ vì gây mê được ghi nhận từ 100 năm trước. Nhưng cho đến nay, không có một kết luận nào rõ ràng về vấn đề gây mê làm mất trí nhớ của bệnh nhân sau khi hồi tỉnh.

Như vậy nguyên nhân nào làm cho bệnh nhân mất trí nhớ sau khi gây mê? Có phải vì thuốc gây mê hay do sợ hãi khi phải giải phẫu? Nhiều bằng chứng hiện nay cho thấy không phải vì thuốc gây mê mà là vì stress gây ra khi phải mổ và chính vì căn bệnh đưa đến cuộc mổ. Stress trong đời sống cũng có thể làm cho người ta mất trí nhớ. Tương tự như thế, khi mổ, stress có thể làm cho tế bào bị viêm, gọi là inflammation. Khi bệnh nhân trẻ tuổi, sự viêm này không ảnh hưởng đến não bộ, nhưng người cao tuổi mức độ phòng chống, bảo vệ não yếu kém hơn, do đó tế bào thần kinh dễ bị viêm sưng vì stress [1]. Do đó, cần khẳng định gây mê không làm mất trí nhớ.

Gây mê để mổ bao lâu thì bệnh nhân tỉnh lại?

Đây là câu hỏi được người nhà bệnh nhân hỏi thường xuyên với các Bác sĩ trước khi tiến hành phẫu thuật. Việc bệnh nhân tỉnh sau phẫu thuật nhanh hay chậm còn tùy thuộc vào việc dùng thuốc mê gì, cuộc phẫu thuật đó là gì, thời gian phẫu thuật bao lâu,...  Với tiến bộ kỹ thuật trong y học hiện nay thì hầu như bệnh nhân tỉnh ngay sau phẫu thuật hoặc trong vòng vài phút sau khi phẫu thuật kết thúc, do các thuốc mê thế hệ mới được đào thải rất nhanh, thuốc có thể được đào thải ngay sau khi ngưng dùng thuốc. Hơn nữa, các thuốc gây mê thế hệ mới cũng tạo cảm giác dịu nhẹ khi tỉnh lại.

Khi tỉnh mê bệnh nhân cần chú ý việc gì?

Thành công của nhiều ca phẫu thuật, đăc biệt là các ca phẫu thuật lớn phức tạp, phụ thuộc vào các biện pháp chăm sóc và điều trị tích cực trực tiếp ở giai đoạn ngay sau khi mổ [5].

Ngay sau khi phẫu thuật xong, người bệnh sẽ được đưa ra khỏi phòng mổ sang phòng hồi sức. Điều dưỡng sẽ chăm sóc bệnh nhân theo sự chỉ dẫn của bác sĩ gây mê. Điều dưỡng viên sẽ theo dõi những dấu hiệu phục hồi của cơ thể, theo dõi các vết mổ và hỏi thăm bệnh nhân về sự đau đớn sau mổ. Nếu bệnh nhân cảm thấy đau, đừng ngại hãy báo cho điều dưỡng viên ngay.

Một số tác động của thuốc mê có thể kéo dài hằng giờ sau mổ. Ví dụ: cảm giác tê rần ở đầu chi hay một vùng nào đó của cơ thể nếu bệnh nhân được mổ bằng gây tê tại chỗ hay gây tê vùng. Những tác động này gồm: nôn ói, buồn nôn; choáng, hạ thân nhiệt gây run lạnh nhất là lúc tỉnh lại sau mê.

Với gây tê trong mổ nhỏ, bệnh nhân có thể về nhà trong ngày. Còn gây mê toàn thân thì bệnh nhân phải nằm lại bệnh viện. Nếu có gì khó chịu, bệnh nhân nên báo điều dưỡng viên và bác sĩ biết ngay.

Khi tỉnh mê có đau không?

Trong suốt quá trình mổ, từ lúc bắt đầu gây mê đến kết thúc cuộc mổ bệnh nhân được Bác sĩ gây mê cho thuốc giảm đau mạnh gấp hơn 100 lần so với thuốc giảm đau thông thường, kèm theo đó là các thuốc an thần giảm lo âu, do đó bệnh nhân sẽ không cảm nhận đau đớn trong mổ. Trước khi bệnh nhân tỉnh mê Bác sĩ đã cho thêm thuốc giảm đau khác để khi bệnh nhân tỉnh mê hoàn toàn thì thuốc có tác dụng nhằm làm giảm đau tốt nhất có thể cho bệnh nhân và điều này sẽ được duy trì trong suốt quá trình hậu phẫu.

Bệnh nhân đang mổ có bị tỉnh do bác sĩ cho thuốc không đủ liều hay không?

Trước khi tiến hành phẫu thuật, bệnh nhân sẽ được Bác sĩ gây mê tính liều lượng và phương pháp gây mê phù hợp, sau khi gây mê bệnh nhân lại tiếp tục được Bác sĩ gây mê dùng những kỹ thuật “nghiệp vụ” để đảm bảo chắc chắn rằng bệnh nhân đã được gây mê phù hợp như thế thì cuộc phẫu thuật sẽ được tiến hành. Do đó việc “Bác sĩ quên cho thuốc hay đang mổ bệnh nhân tỉnh lại”, trong thực tế điều này khó xảy ra vì chỉ hơi thiếu thuốc mê một chút là bệnh nhân có triệu chứng tim đập nhanh và huyết áp cũng tăng hơn so với bình thường và ngay lập tức Bác sĩ sẽ cho thêm thuốc mê. Hiện nay, với tiến bộ khoa học kỹ thuật trong y học thì việc làm này đã được tự động hóa, do đó bệnh nhân và người nhà bệnh nhân hãy yên tâm và không nên lo lắng về việc “Bệnh nhân đang mổ có bị tỉnh do bác sĩ cho thuốc không đủ liều hay không?”

Gây mê cho phẫu thuật nhiều lần trong thời gian ngắn có hại gì không?

Gây mê là vô hại, do đó khi bệnh nhân cần phẫu thuật nhiều lần thì bác sĩ gây mê sẽ sử dụng thuốc mê cho bệnh nhân nên gây mê nhiều lần sẽ không gây hại. Các thuốc mê sẽ được đào thải ra khỏi cơ thể bệnh nhân hoàn toàn sau khi mổ, vấn đề là thuốc mê sẽ mang lại cảm giác dễ chịu cho bệnh nhân khi phẫu thuật./.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

  1. Hồ Ngọc Minh, 2019, Mất trí nhớ sau gây mê, Đại học Phan Châu Trinh

http://pctu.edu.vn/vn/mat-tri-nho-sau-khi-gay-me.html     

  1. Nguyễn Văn Chinh, 2015, Gây mê hồi sức lý thuyết và lâm sàng, Nhà xuất bản Y học
  2. Nguyễn Văn Hạc, 2009, Tai biến trong gây mê hồi sức, Bệnh viện đa khoa Hoàn Mỹ Sài Gòn, https://www.hoanmysaigon.com/tai-bien-chung-trong-gay-me-hoi-suc-hm.html
  3. Nguyễn Đăng Tâm, Khoa Phẫu thuật – Gây mê hồi sức, Bệnh viện đa khoa Vạn Hạnh.
  4. Nguyễn Thụ, 2006, Bài giảng gây mê hồi sức, Nhà xuất bản Y học Hà Nội.

                                                                                       

Chia sẻ:


Bài viết liên quan